Historia Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie nie rozpoczyna się w 1879 roku wraz z powstaniem instytucji, lecz prawie sto lat później.
Pierwsze informacje dotyczące miejsc składowania akt znajdujemy w protokole wizytacji przeprowadzonej przez Archiwum Państwowe w grudniu 1965 roku.
Czytamy w nim, że dokumenty rozdzielono, a podział przeprowadzony został ze względu na zakres tematyczny. Część akt dotycząca pozyskiwania zbiorów, kwerend, wypożyczeń muzealiów oraz ich ewidencja, przechowywana była w Biurze Inwentarzy (obecnie: Dział Głównego Inwentaryzatora). Natomiast powojenne akta administracyjne gromadzono w pomieszczeniach biurowych i pracowniach poszczególnych jednostek muzeum.
Mającą wartość historyczną dokumentację finansowo-księgową, personalną, cześć technicznej oraz dotyczącą działalności Muzeum Narodowego do wybuchu II wojny światowej zgromadzono najpierw w jednym z pomieszczeń w Gmachu Głównym, a następnie przeniesiono do Pałacu Czapskich, tworząc zaczątek składnicy akt, nazwanej później Archiwum Administracji.
Ze względu na zbliżający się jubileusz stulecia utworzenia Muzeum Narodowego i konieczność wykorzystania dokumentów do opracowania jego historii zdecydowano o przeprowadzeniu akcji scalenia rozproszonego zasobu, uporządkowaniu go i objęciu ewidencją.
Postępując zgodnie z zaleceniem Archiwum Państwowego, 1 czerwca 1973 roku utworzono samodzielną komórkę organizacyjną pod nazwą Archiwum Historii Muzeum Narodowego w Krakowie, podporządkowaną bezpośrednio dyrektorowi. Archiwum uzyskało pomieszczenie w Gmachu Głównym przy alei 3 Maja 1, a funkcję kierownika powierzono Jadwidze Bezwińskiej.
Zgodnie z "Instrukcją dotyczącą gromadzenia zbiorów przez Archwium Historii MNK" miało ono "gromadzić, ewidencjonować, zabezpieczać i konserwować, opracowywać naukowo oraz udostępniać wszelkie akta, dokumenty i materiały odnoszące się do powstania i działalności Muzeum Narodowego [...], tj. jego zbiorów, budynków, wystaw i pracowników i ich działalności naukowej i oświatowej".
Do zasobu Archiwum należała całość dokumentacji rękopiśmienniczej, drukowanej i ikonograficznej z wyjątkiem aktualnych inwentarzy muzealiów, zbiorów fotografii oraz dokumentacji dotyczącej zbioru Książąt Czartoryskich przechowywanych w innych jednostkach Muzeum.
Ponadto kierownik Archiwum zajmował się przygotowaniem "serwisu informacyjnego" ogłaszanego w Biuletynie Informacyjnym Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków oraz prowadzeniem zapisów w "Kronice wydarzeń Muzeum Narodowego".
Powstanie Archiwum oraz akcja scalania zasobu historycznego spowodowały, że niecałe dwa lata po jego utworzeniu zasób obejmował już około 3 m.b. akt z lat 1901-1950, mikrofilmy zawierające dokumentację dotyczącą Muzeum Narodowego wytworzoną do 1904 roku, a przechowywaną w Archiwum Państwowym w Krakowie, około 50 fotografii oraz komplet afiszy, zaproszeń i wydawnictw własnych.
Ze względu na problemy lokalowe Archiwum Historii nie przejęło zbiorów Archiwum Administracji. Z tego samego powodu poza jego zasobem znajdowały się w dalszym ciągu dokumenty przechowywane przez Dział Głównego Inwentaryzatora.
Pracownicy Archiwum Historii ewidencjonowali zasób, indeksowali i spisywali akta, porządkowali, przywracając dokumentom ich pierwotny układ, zabezpieczali przed uszkodzeniami technicznym, umieszczając akta w teczkach i obwolutach. podjęto również szereg ciekawych inicjatyw wiążących się z przygotowaniem różnorodnych pomocy ułatwiających opracowanie zagadnień z zakresu historii Muzeum Narodowego.
Elżbieta Lechowicz - Marcinkiewicz pracowała nad kartoteką pracowników z lat 1879-1950 oraz przygotowywała kalendarium okresu międzywojennego. Lucyna Gugała opracowywała katalog wystaw z lat 1879-1979, a Ewa Czerwińska kartotekę darów i kolekcji z tego samego okresu.
Przyznany Archiwum Historii pokój w Gmachu Głównym okazał się wkrótce zbyt mały dla stale powiększającego się zasobu aktowego. Spowodowało to w połowie lat osiemdziesiątych XX wieku przeniesienie dokumentacji do Domu Józefa Mehoffera przy ulicy Krupniczej 26. I tym razem pomieszczenie okazało się niewystarczające, aby ulokować w nim całość akt.
Poza zasobem pozostawało nadal mieszczące się w Pałacu Czapskich, rozstające się w niekontrolowany sposób Archiwum Administracji. Z powodu braku opieki archiwisty stawało się raczej składowiskiem niepotrzebnych papierów wytwarzanych głównie przez działy księgowości i kadr.
Złożone tam dokumenty nie miały ewidencji, nie zachowywano podziału na aktotwórców. Również z powodu braku powierzchni magazynowej nie przejmowano dokumentacji z Działu Głównego Inwentaryzatora.
Powierzenie Jadwidze Bezwińskiej stanowiska Wicedyrektora ds. Zbiorów spowodowało konieczność zmiany kierownika Archiwum Historii. Od 1 czerwca 1987 roku funkcję tę objęła Janina Skorupska - Szarlej.
Opublikowane lub przygotowywane do publikacji - na podstawie zebranych we wcześniejszych latach materiałów - opracowania dotyczące historii Muzeum, pracowników, darczyńców czy wystaw spowodowały zmianę profilu jednostki, która prócz funkcji administracyjnej zyskiwała rangę placówki naukowej.
Następnie zajęto się zasobem przechowywanym w Archiwum Administracji. Zadanie uporządkowania tej dokumentacji powierzono w czerwcu 1989 roku Mieczysławowi Spychale. Jednak rozdział na dwa archiwa, brak normatywów dotyczących zasad działalności archiwum zakładowego, a przede wszystkim trudne warunki lokalowe uniemożliwiły mu ukończenie tych prac.
W dniu 1 listopada 1997 roku nastąpiło scalenie jednostek poprzez przekształcenie Archiwum Administracji w Archiwum Zakładowe, które wraz z Archiwum Historii utworzyło jedno Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie. Jego kierownikiem została Janina Skorupska - Szarlej. Od 15 lipca 1999 roku bezpośrednią opiekę nad bieżącym zasobem Archiwum sprawuje Małgorzata Garlacz.
Najważniejszym i najbardziej uciążliwym problemem Archiwum Muzeum pozostawały nadal zbyt ciasne i nieodpowiednie lokale, które uniemożliwiały fizyczne scalenie zasobu i udostępnianie akt oraz utrudniały pracę.
Aby poprawić tę sytuację, w kwietniu 1998 roku zdecydowano o przeniesieniu obejmującego koło 100 m.b. zasobu Archiwum Zakładowego z Pałacu Czapskich do Kamienicy Łozińskich, nadając zbiorom układ odpowiadający zakresom tematycznym akt. W lipcu tego samego roku przeniesiono również Archiwum Historii z Domu Józefa Mehoffera do Gmachu Głównego.
W późniejszych latach Archiwum i jego zbiory przenoszone były jeszcze kilkakrotnie, już w grudniu 1999 roku do Pałacu Czapskich, a w 2003 roku do Kamienicy Łozińskich. Zmiana lokalu, która łączyła się zwiększeniem metrażu, nie niosła ze sobą polepszenia stanu pomieszczeń, gdyż obydwa budynki były przed generalnym remontem. Samo jednak wyposażenie magazynów w odpowiednie regały umożliwiło ułożenie dokumentacji, przepakowanie akt i zaprowadzenie wstępnej ewidencji.
Kolejna przeprowadzka Archiwum Muzeum Narodowego w Krakowie do Pałacu Czapskich w 2006 roku wiązała się z generalnym remontem Kamienicy Łozińskich. Po jego zakończeniu w 2008 roku całość zbiorów Archiwum ulokowano ponownie w Kamienicy Łozińskich, przeznaczając na nie pomieszczenie magazynowe oraz dwie pracownie na drugim piętrze.
W maju 2008 roku wprowadzono zmianę w strukturze Archiwum, powołując jako kolejną jego część, obok Archiwum Historii i Archiwum Zakładowego, Pracownię Historii Muzeum Narodowego w Krakowie. Do jej zadań miało należeć gromadzenie materiałów tekstowych, fotograficznych i wydawniczych poświęconych historii Muzeum i jego zbiorów, opracowywanie tych materiałów, publikowanie opracowań i udostępnianie dokumentacji zgromadzonej w Pracowni.
Działalność Pracowni trwała zaledwie kilka miesięcy. Ostatecznie Zarządzeniem Dyrektora Muzeum z 14 października 2008 roku utworzono jedno Archiwum Muzeum Narodowego zajmujące się gromadzeniem, przechowywaniem, opracowaniem, udostępnianiem i konserwowaniem całości dokumentacji - od początku działalności Muzeum Narodowego w 1879 roku aż do chwili obecnej.
Od sierpnia 2008 roku obowiązki kierownika Archiwum Muzeum pełni Diana Błońska. Podjęte od tego czasu działania mające na celu uporządkowanie całości zasobu Archiwum pozwolą, by służył on w pracy naukowej wszystkim zainteresowanym poznaniem i promowaniem osiągnięć Muzeum Narodowego w Krakowie.
oprac. Diana Błońska
wróć
zobacz Pracownicy
zobacz Kronika
zobacz Bibliografia
|
| Logotyp