Dział XVII - Archiwum i Zbiór Rękopisów Czartoryskich, znajduje się w Muzeum Książąt Czartoryskich - gromadzi dyplomy pergaminowe, rękopisy, archiwalia Wielkiej Emigracji, Archiwum Domowe Czartoryskich, Archiwum Gospodarcze Czartoryskich, archiwalia dotyczące historii Biblioteki i Muzeum Książąt Czartoryskich. Własność Fundacji Książąt Czartoryskich i Muzeum Narodowego w Krakowie.
Archiwum i zbiór rękopisów Czartoryskich obejmuje 13 tysięcy jednostek inwentarzowych. Wśród nich przechowywane są słynne Teki Naruszewicza oraz Acta Tomiciana, część archiwum koronnego, archiwum wielkorządców krakowskich od XVI do XVIII wieku. Tu również znajduje się kolekcja dyplomów pergaminowych (m.in. nich akt Unii Horodelskiej Polski z Litwą z 1413 roku, Hołd Pruski 1525) i rękopisów, m.in. iluminowanych.
W zbiorach Biblioteki przechowywane są rękopisy: Złoty Kodeks Pułtuski (XI wiek), Kroniki Jana Długosza (XV wiek), Psałterz Puławski (XVI wiek) i Pontyfikał Erazma Ciołka (XVI wiek) oraz wiele innych.
Dotychczas ukazało się drukiem 5 tomów katalogów, obejmujących sygnatury 1-2300, 5214-5319 oraz katalogi pergaminów z lat 1148-1506 i 1506-1828.
ARCHIWUM PUBLICZNE
W jego skład wszedł między innymi: zbiór dokumentów pergaminowych od XII- XIX wieku (1330 sygn.) wydawanych przez monarchów polskich i obcych oraz papieży, akta panowań królów polskich od XIV-XVIII wieku jak: noty i instrukcje dla poselstw dyplomatycznych, akta sejmowe, akta wojskowe, korespondencja.
Znajduję się tu także duża kolekcja rękopisów iluminowanych od IX do XVII w. polskich oraz zachodnioeuropejskich zarówno o treści religijnej jak i świeckich, oraz kolekcja rękopisów orientalnych.
Blisko 200 lat temu w Puławach, ks. Izabela Czartoryska, tworząc zbiory Świątyni Sybilli i Domu Gotyckiego, zgromadziła (głównie poprzez dary) i własnoręcznie ułożyła w 84 woluminach autografy sławnych postaci, piszących do członków rodziny Sieniawskich i Czartoryskich, od czasów saskich do sobie współczesnych.
Do Archiwum Publicznego na początku XX w. została wcielona część Archiwum Hotelu Lambert. Znajdują się w nim dokumenty do: dziejów Powstania Listopadowego, przewiezione po jego upadku do Galicji i Paryża, a także działalności politycznej obozu Czartoryskich z czasów Wielkiej Emigracji po 1831 roku oraz oświatowej i kulturalnej. W bogatej korespondencji z tego czasu spotykamy listy A. Mickiewicza, J. Słowackiego, Z. Krasińskiego, C. K. Norwida, J. I. Kraszewskiego, F. Chopina i wielu znanych postaci pisarzy, poetów i artystów, działających na emigracji.
Archiwum Publiczne zawiera obok wymienionych także kolekcję rękopisów Jana Szembeka, kanclerza wielkiego koronnego, z dokumentami pochodzącymi z prywatnego gabinetu króla Augusta II (67 sygn.), zbiór XVIII wiecznych kopii dokumentów do dziejów Polski tzw. Teki Naruszewicza, związane z przygotowaniem i edycją podręcznika do historii w 1780 r. (220 sygn.), oryginały i kopie dokumentów i materiałów do historii gospodarczej XVIII wieku zwane Zbiorem Feliksa Łoyki (65 sygn.) i wiele innych rękopisów polskich i obcych.
RĘKOPISY ILUMINOWANE
Do dziedzictwa kulturowego wielkiej wartości zaliczyć trzeba liczący ok. 200 dzieł zbiór średniowiecznych i renesansowych rękopisów iluminowanych.
Cenne i piękne księgi o różnej tematyce, ozdobione przy użyciu technik malarskich i kaligraficznych, w zależności od proweniencji, dzielą się na kilka zespołów. Ich część należącą pierwotnie do muzeum, którą w pierwszym trzydziestoleciu XIX w. oglądać można było w Świątyni Sybilli i Domu Gotyckim w Puławach, eksponowano ostatnio na wystawie: Puławska kolekcja rękopisów iluminowanych księżnej Izabeli Czartoryskiej i opublikowano w towarzyszącym jej katalogu (Muzeum Narodowe w Krakowie, 2001 ).
Na szczególną uwagę wśród nich zasługują: Traktat o formach i przepisach turniejowych autorstwa René d’Anjou, piękne modlitewniki, cenny egzemplarz Powieści o róży a także rękopis liturgiczny – lekcjonarz wykonany w Kolonii, w kręgu wybitnego malarza Stephana Lochnera.
Druga grupa książek, pozyskana przez księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego, od samego początku włączona była do zbiorów bibliotecznych.
Należą do niej niezmiernie cenne dzieła zakupione wraz z częścią zbiorów Tadeusza Czackiego - Złoty Kodeks Pułtuski z XI w., a także Pontyfikał biskupa Erazma Ciołka – arcydzieło krakowskiego malarstwa książkowego u progu renesansu oraz Brewiarz należący do króla Polski Zygmunta III Wazy, iluminowany w Italii pod koniec XV w.
Trzeci, niemniej ważny zespół średniowiecznych rękopisów iluminowanych trafił do Biblioteki Czartoryskich za sprawą księcia Władysława Czartoryskiego, kolekcjonera pozostającego w kontakcie z europejskim rynkiem antykwarycznym i zbieraczami galicyjskimi. Zawdzięczamy mu m.in. modlitewnik francuskiej damy Agnès de Kiquemberg, wykonany w kręgu wybitnego iluminatora paryskiego - Mistrza Marszałka Boucicaut.
Przechowywane w dziale rękopisów, iluminowane kodeksy nie utraciły właściwego sobie charakteru dzieł malarstwa, stąd też zyskują one opracowanie naukowe metodami historii sztuki, którego wyrazem są przygotowywane katalogi.
ARCHIWUM RODZINNE
Czartoryscy posiadali także Archiwum Prywatne, przechowywane w apartamentach rodziny do 1950 roku, najpierw w Paryżu, a później w Krakowie; dziś już ogólnodostępne. Znajdują się w nim akta osobiste członków rodu oraz osób w różny sposób powiązanych z Czartoryskimi, z ich działalnością polityczną, kulturalną, społeczną czy gospodarczą. Znajdują się tutaj m.in. akt darowizny murów miejskich na potrzeby muzeum (1874 rok) oraz dyplom honorowego obywatela miasta Krakowa dla Władysława Czartoryskiego (1880 rok).
Znajduje się tu również kolekcja dotycząca powstania, zawartości i funkcjonowania Muzeum i Biblioteki Książąt Czartoryskich w Puławach, Paryżu, Sieniawie, Kórniku i Krakowie. Składają się nań katalogi, spisy i inwentarze biblioteki i muzeum, kwity i świadectwa zakupu muzealiów, druków i rękopisów, korespondencja z pracownikami i dyrektorami Zarządu Zbiorów, właścicielami różnych kolekcji i antykwariuszami na ziemiach polskich i poza jej granicami, księgi czynności oraz księgi zwiedzających i korzystających ze zbiorów, a z czasów II wojny światowej protokoły konfiskat i rewersy zabranych dzieł.
Inna część archiwum związana jest z działalnością gospodarczą Czartoryskich tzw. Archiwum Gospodarcze (Ekonomiczne). Składało się ono z akt prawno - majątkowych oraz dokumentacji do działalności gospodarczej w kluczach i latyfundiach Czartoryskich i rodów spokrewnionych.
| Logotyp