Kolekcja rzemiosła artystycznego, gromadzona przez Muzeum Narodowe od roku 1884, zawiera zarówno zabytki polskie, jak i obce, zazwyczaj z Polską związane. Liczebność zbiorów i obecność w nich wielu cennych muzealiów stawia ten zespół w rzędzie kilku najbardziej liczących się dużych kolekcji rzemiosła w Polsce.
Zbiory Działu kształtowały się głównie w oparciu o dary.
Mimo, że zabytkowe przedmioty napływały w sposób przypadkowy, obecnie można je grupować w zespoły i układać z nich większe chronologiczne całości. Zabytki te, zarówno darowane przez wielkich kolekcjonerów, jak i przez skromnych ofiarodawców, przekazujących pojedyncze okazy, na ogół dobrze ilustrują zasadniczą linię rozwojową polskiej kultury materialnej.
Kolekcjonowanie zabytków rzemiosła artystycznego nie leżało w pierwotnych planach organizatorów Muzeum Narodowego w Krakowie. Dopuszczono jednak zbieranie “starożytności” i “pamiątek po ludziach w narodzie zasłużonych” lub “z wypadkami historycznymi mających związek”. Pierwsze zabytki złożyli ofiarodawcy w 1884 roku, niemal równocześnie. Była to: ażurowa wieża, wyrzeźbiona z kości słoniowej przez sybiraka Jana Okszę Czechowskiego, dar wykonawcy i boczna ściana paradnej karety, dar Jana Mariana hrabiego Drohojowskiego.
Wśród wczesnych nabytków należy wymienić przede wszystkim pamiątki po Adamie Mickiewiczu, nadesłane z Paryża przez syna Poety, Władysława. W 1891 roku Muzeum otrzymało depozyt Akademii Umiejętności w Krakowie, która działając na podstawie uchwały z 1889 roku przekazała militaria i przedmioty starożytności pochodzące z darów składanych w byłym Towarzystwie Naukowym w Krakowie.
Drugi Statut Muzeum z 1901 roku, usankcjonował gromadzenie zabytków rzemiosła i faktycznie powołał do istnienia dział przemysłu artystycznego.
W latach 1901-1939 Muzeum otrzymało szereg dużych kolekcji prywatnych, w których zawsze znajdowały się zabytki rzemiosła artystycznego.
W 1902 roku Włodzimiera i Adam Szołayscy ofiarowali zabytki złotnictwa, kilka zegarów, porcelanę i szkło. Rok później Stanisław Męczyński wzbogacił Muzeum o ponad 100 zabytków ceramiki z manufaktur w Korcu i Baranówce.
W ogromnej kolekcji Emeryka Hutten-Czapskiego znalazły się cenne szkła polskie i saskie, ceramika, pamiątki masońskie, klucze szambelańskie, pierścienie i kamienie sygnetowe.
W 1908 roku Stanisław Ursyn-Rusiecki ofiarował relikwiarz tzw. kruszwicki z 2 ćw. XII wieku, a w latach 1935-1937 dużą kolekcję szkieł polskich i obcych, zbiór zwierciadeł, wśród których kilka wykonanych w manufakturze w Urzeczu, porcelanę i meble. Począwszy od roku 1909 przysyłał z Francji swoje dary Edward Goldstein m.in. meble, szkło, ceramika i varia.
W tym samym roku Muzeum otrzymało zapis Zeneidy i Teodora Duninów, a w nim szkła, ceramikę, meble secesyjne m.in. komplet mebli o motywach liści klonu malowanych przez warszawską artystkę Bronisławę Poświkową.
W roku 1912 na aukcji zbiorów Lessera Giełdzińskiego w Berlinie zakupiono meble gdańskie: wielką szafę sieniową i dwie mniejsze szafki z rzeźbionymi przedstawieniami Bakchusa i Justitii oraz inne sprzęty.
W 1926 roku Muzeum otrzymało pamiątki kościuszkowskie, które pochodziły ze spuścizny po generale Franciszku Maksymilianie Paszkowskim i przez trzy pokolenia były przechowywane w jego rodzinie. Zapisał je Muzeum Franciszek Paszkowski, wnuk generała.
W roku 1929, po śmierci Feliksa Jasieńskiego, Muzeum przejęło jego kolekcję zapisaną w 1920 roku, a w niej dużą ilość mebli obcych i polskich m .in. praski kolbuszowskie, piękne polskie sepety, a także duży zbiór ceramiki polskiej i obcej.
W 1935 roku Anna i Franciszek Laskowscy przekazali Muzeum dużą spuściznę po Macieju Wentzlu zawierającą szkło, ceramikę, biżuterię, także patriotyczną, zegarki i tabakierki.
W czasie drugiej wojny światowej uległ likwidacji oddział Muzeum z cenną kolekcją Erazma Barącza.
Zabytki rzemiosła z tego zbioru znalazły się w dziale rzemiosła m. in. meble empirowych i w stylu Biedermeier oraz kilka mebli z XVII i XVIII wieku, zegary francuskie i polskie, majoliki włoskie i fajanse holenderskie.
Po II wojnie światowej większe dary rzemiosła artystycznego należały do rzadkości.
Muzeum otrzymało w 1948 roku spuściznę po Mieczysławie Gąseckim, m. in. kurdybany z końca XVII wieku i w 1949 roku bogatą kolekcję Leona Kostki: złotnictwo, biżuterię, zegarki, tabakierki, gemmy i szkła.
W 1951 roku Elza z Sarów Krausowa zapisała Muzeum meble, szkła, porcelanę i fajanse.
Po przejęciu zbiorów byłego Muzeum Przemysłowego w Krakowie w roku 1950, część zbiorów pozostała w budynku przy ul. Smoleńsk 9. Zbiory artystyczne byłego Muzeum Przemysłowego wniosły cenne zabytki do działu rzemiosła: złotnictwo gdańskie, augsburskie, norymberskie. Uzupełniły również nasze zasoby o czeskie szkła w stylu Biedermeier i szkła w stylach historycznych, meble i instrumenty muzyczne, duże ilości polskiej i obcej ceramiki.
Następny duży dar miał miejsce w 1987 i 1996 roku, kiedy to Ryszard Mehoffer i jego siostra Magdalena Skarżyńska ofiarowali meble i inne zabytki przeznaczone do urządzenia biograficznego muzeum Józefa Mehoffera.
W 1995 i 1997 roku przejęto spuściznę po Józefie Czapskim - dar Elżbiety Łubieńskiej - głównie wyposażenie pracowni i przedmioty pamiątkowe pochodzące z Maisson Laffitte.
Zbiór działu rzemiosła został podzielony na 13 poddziałów obejmujących: złotnictwo czyli zabytki ze złota, srebra, srebrzone lub złocone, emaliowane oraz biżuterię; gemmogliptyka czyli gemmy: kamee i intaglia; metale – zabytki z cyny, mosiądzu, brązu, żelaza; ceramika m.in. fajanse, porcelanę, majolikę; szkło zawierające szkła stołowe, unikatowe, lustra i witraże; malarstwo na szkle; zegary; instrumenty precyzjne i pomiarowe; meble i instrumenty muzyczne; zabytki wykonane z materiałów organicznych; pomoce naukowe i varia.
Najcenniejsze zabytki są prezentowane w stałej ekspozycji: Galerii Rzemiosła Artystycznego w Gmachu Głównym. W magazynach pozostały cenne precjoza takie jak zegarki i biżuteria oraz kolekcja gemm.
Kolekcja gemm jest jednym z najcenniejszych zespołów zabytkowych w zbiorach działu. Główny trzon tego zbioru stanowi kolekcja Konstantego Schmidta-Ciążyńskiego licząca około 2500 obiektów, przekazana Muzeum w 1886 roku.
W skład zbioru wchodzą mezopotamskie pieczęcie cylindryczne, gemmy sassanidzkie, skarabeusze i skaraboidy, gemmy magiczne, intaglia i kamee greckie i rzymskie oraz duża ilość gemm nowożytnych: włoskich, niemieckich, angielskich - często sygnowanych.
Ze względu na brak miejsca do ekspozycji kolekcjami studyjnymi pozostają zabytki rzemiosła artystycznego i kultury materialnej z XX wieku. Do takich należą zespoły zabytków związanych z Muzeum Przemysłowym i Warsztatami Krakowskimi. Zabytki głównie ceramiki, w mniejszym stopniu meble i szkło, z okresu międzywojennego.
Przedmioty kultury materialnej, zarówno unikatowe, jak i użytkowe z 2. połowy XX wieku są reprezentowane w kolekcjach magazynowych szkła i ceramiki. W zbiorze znajdują się szkła współczesne projektowane przez Henryka AlbinaTomaszewskiego, Zbigniewa Horbowego, Władysława Zycha, Jerzego Orkusza i wielu innych.
Imponujący jest też zbiór ceramiki powojennej, zwłaszcza krakowskiej i z wytwórni we Włocławku, Ćmielowie, Chodzieży, Kole.
W zbiorach Muzeum znajduje się również ceramika ludowa z różnych regionów Polski, w tym duża kolekcja ceramiki huculskiej pochodzącej z ostatniej ćwierci XIX wieku i początku XX wieku. Prezentowana misa to dzieło jednego z najbardziej znanych garncarzy z Kosowa, Aleksandra Bachmińskiego. Zakupiona została w 1877 roku na wystawie krajowej we Lwowie przez hrabiego Włodzimierza Dzieduszyckiego, znawcę i wielbiciela polskiej ceramiki, i podarowana krakowskiemu Muzeum Techniczno-Przemysłowemu, wraz z którego zbiorami znalazła się w naszej kolekcji.
Kierownik Działu Rzemiosła Artystycznego - Alicja Kilijańska.
tel. 012/ 29 55 560
Kartoteka złotnictwa augsburskiego w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie
| Logotyp